De periode die de gemeenten van de wetgever hebben gekregen om over de invulling van hun rekenkamerfunctie na te denken is voorbij. Waar hebben de noordelijke gemeenten voor gekozen? De studiemiddag op 9 februari is een mooie aanleiding om de situatie in kaart te brengen.

Bij de vormgeving van de rekenkamerfunctie zien gemeenten zich geplaatst voor de volgende relevante keuzes:

  • rekenkamer of rekenkamercommissie?
  • gezamenlijk of alleen?
  • wel of geen externe leden?

Uitgaande van deze drie essentiële keuzepunten kan een typologie van rekenkamerfuncties worden opgesteld:

Type:

  1. rekenkamercommissies waarvan uitsluitend raadsleden deel uitmaken de zgn. ‘interne’ rekenkamercommissies)
  2. idem, maar o.l.v. een externe voorzitter
  3. rekenkamercommissies waarin naast raadsleden ook externen zitting hebben (de zgn. ‘gemengde rekenkamercommissies’)
  4. gezamenlijke gemengde rekenkamercommissies (n.b. met wisselende raadsleden!)
  5. uitsluitend uit niet-raadsleden samengestelde rekenkamercommissies (de ‘externe reken-kamercommissies’)
  6. gemeenschappelijke externe commissies
  7. de rekenkamer
  8. de gemeenschappelijke rekenkamers

De drie Noordelijke provincies tellen 68 gemeenten: Friesland 31, Groningen 25, Drenthe 12.

Voor type 1 (een uitsluitend uit raadsleden bestaande commissie) kozen:

  • Gaasterlân-Sleat
  • Menaldumadeel
  • Loppersum
  • Borger-Odoorn
  • Hoogeveen

Voor type 2 (een interne commissie o.l.v. een externe voorzitter) kozen:

  • Bolsward
  • Ferwerderadiel
  • Littenseradiel
  • Schiermonnikoog
  • Weststellingwerf
  • Wûnseradiel
  • Wymbritseradiel
  • Bedum
  • Grootegast
  • Haren
  • Marum
  • Slochteren
  • Aa en Hunze

Voor een gemengde commissie (type 3) kozen:

  • Harlingen
  • Opsterland
  • Smallingerland
  • Tytsjerksteradiel
  • Groningen
  • Leek
  • Ten Boer
  • Zuidhorn
  • Assen
  • Coevorden
  • Emmen
  • Noordenveld

Voor een gezamenlijke gemengde rekenkamercommissie (type 4) kozen:

  • Heerenveen, Skarsterlân en Lemsterland
  • Appingedam (met Delfzijl; Appingedam kiest echter wel raadsleden in de commissie, Delfzijl niet)

Voor de zgn. ‘externe rekenkamercommissie’ (type 5) kozen:

  • Achtkarspelen
  • Ameland
  • Boarnsterhim
  • Dantumadeel
  • Dongeradeel
  • Franekeradeel
  • Het Bildt
  • Kollumerland en Nieuw-kruisland
  • Leeuwarderadeel
  • Nijefurd
  • Ooststellingwerf
  • Sneek
  • Terschelling
  • Vlieland
  • Tynaarlo
  • De Wolden
  • Midden-Drenthe

Voor een gemeenschappelijke externe rekenkamercommissie (type 6) hebben gekozen:

  • Bellingwedde en Vlagtwedde
  • De Marne, Eemsmond en Winsum
  • Meppel en Westerveld (met het Overijsselse Steenwijkerland)

Leeuwarden opteerde voor een eigen rekenkamer.

Voor een gemeenschappelijke rekenkamer kozen:

  • Hoogezand-Sappemeer, Stadskanaal, Veendam en Winschoten (de ‘Ommelander Rekenkamer’)
  • Menterwolde, Pekela, Reiderland en Scheemda

Kleine analyse:

  • 59 gemeenten kiezen voor een rekenkamercommissie, 9 voor een rekenkamer
  • slechts 5 van de 68 gemeenten hebben gekozen voor een volledig interne rekenkamercommissie. Van die 5 gaat bovendien één gemeente (Loppersum) binnenkort over naar een ander model.
  • 29 gemeenten kiezen voor een gemengde samenstelling: in beperkte zin (alleen een externe voorzitter, type 2) of meer uitgebreid (ongeveer evenveel externe leden als raadsleden, type 3)
  • 34 gemeenten (50%) zien heil in geheel uit externen bestaande commissies resp. kamers
  • in Friesland wordt samengewerkt door Heerenveen, Skarsterlân en Lemsterland (3 van de 31 gemeenten, vertegenwoordigend ca. 13 % van de bevolking)
  • in Groningen wordt samengewerkt door Delfzijl en Appingedam, Bellingwedde en Vlagtwedde, De Marne, Eemsmond en Winsum, Hoogezand-Sappemeer, Stadskanaal, Veendam en Winschoten en Menterwolde, Pekela, Reiderland en Scheemda (15 van de 25 gemeenten, vertegenwoordigend ca. 47 % van de bevolking)
  • in Drenthe wordt samengewerkt door Meppel en Westerveld (met het Overijsselse Steenwijker-land), d.w.z. door 2 van de 12 gemeenten, vertegenwoordigend ong. 10 % van de bevolking

Hoe ver zijn we?
De instelling van een rekenkamer(commissie) kan worden gezien als een proces. Voor de overgrote meerderheid van de noordelijke gemeenten was de verplichting om een rekenkamerfunctie in te stellen de aanleiding om dat proces op te starten. Het logische eindpunt is de installatie van de rekenka-mer resp. rekenkamercommissie door de raad.
Waar bevinden de noordelijke gemeenten zich momenteel in dit proces? Lopen we een beetje op schema? Een kleine speurtocht langs de websites van de noordelijke gemeenten (aangevuld met een enkel telefoontje) leert het volgende.

Na het van kracht worden van de Wet dualisering gemeentebestuur is een klein aantal gemeenten al vrij direct begonnen met de voorbereidingen voor een eigen rekenkamerfunctie. Daarnaast hadden Groningen en Emmen al vóór de dualisering een eigen rekenkamercommissie. Begin 2005 was in 8 noordelijke gemeenten een rekenkamercommissie operationeel.

Van de overige 60 gemeenten heeft de helft vóór januari 2006 de eigen rekenkamerfunctie weten te installeren.

Ongeveer 20 gemeenten gaan hun rekenkamer(commissie) in januari of februari (dus vóór de raads-verkiezingen in maart) benoemen.

Een kleine groep gemeenten (7) heeft de installatie bewust over de verkiezingen heen getild. In alle gevallen is wel een verordening vastgesteld, maar de uitvoering daarvan is dus aan de raad in nieuwe samenstelling overgelaten.